KİVİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

Kivi asmaları sarılıcı - tırmanıcı bitkilerdir. Toprak üstü aksamı çok kuvvetli değildir. Kök yüzlek ve saçak kök yapısındadır. Çoğunlukla toprağın 0 - 40cm derinliğinde bulunur. Ancak uygun koşullarda 1 - 1,5mt derine gidebilir. Kılcal kökler hızlı gelişir ve yenilenir.

Gövde, sarılıcı asma gövdesidir. Genç yaşlarda gevşek ve kırılgandır. Gövde kendi ağırlığını taşıyamadığı için muhakkak telli terbiye sistemine ihtiyaç duyar. Şekil budaması ile dik ve düzgün gövde oluşturulması önemlidir. Gövde -13C soğuktan daha fazla bir soğuğa maruz kaldığında zararlanır ve çatlamalar meydana gelir.

Sürgünler, 1 yaşlı çubukların gözlerinden sürerler. Sürgün ucu kırmızı tüylüdür ve çok hızlı büyürler. Yaz ortasına kadar 2 - 3mt uzunluğa ulaşabilirler. Çiçeklenmeye kadar körpe ve gevşek olan sürgünler rüzgarla dipten kırılırlar. Büyümesi yavaşlayan sürgünler telli terbiye sistemindeki tellere tutunarak büyümeyi sürdürebilirler.

Çiçekler, dekoratif yapılıdır. Taç yaprakları beyazdır. Bir asmada yüzlerce çiçek bulunur. Tek ve ya üçlü gruplar halinde oluşurlar. Erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde bulunur. Yapısal olarak bahçe tesislerinde dişi çiçekli bitkilerle mutlaka tozlayıcı olarak erkek bitkilerde dikilmelidir.

Normal olarak çiçek ve meyve dökümü olmaz. Tozlanan bütün çiçekler meyve tutar. Bu yüzden kış budamasında yeterli sayıda göz bırakılmalı veya seyreltme ile meyve yükü dengede tutulmalıdır.

Meyve yıllık sürgünlerde tek tek veya üçlü gruplar halinde olur. Üst kabuk ince ve kahverengi tüylerle kaplıdır. Hasat olumunda 60 - 150gr arası ağırlıkta olurlar. Meyve yeşil renkli ve çok çekirdeklidir. Yüksek oranda C Vitamini içerir. Ayırıca P,K,Fe ve Ca gibi mineraller ve bazı enzimlerce zengindir.

Ticari olarak bütün dünyada %80 - 100 oranında Hayward çeşidi ve Tomuri, Matua veya diğer klonlar kullanılır.

Kivi asmaları Mart sonu Nisan başında uyanır. Mayısın sonu Haziranın ilk haftasında çiçek açarlar. Hasat Ekimin ikinci Kasımın birinci yarısında yapılır. Aralık ortasında yaprak dökümü başlar.

EKOLOJİK İSTEKLERİ

İklim

Actinidia asmaları vegestasyon dönemi uzun bitkilerdir. Gözlerin uyanmasında yaprak dökümüne kadar 240 - 260 gün don olmayan gelişme süresi ister. İlkbaharın geç donlarında sürgünler zarar görebilir. Bitkiler sürekli ve sert rüzgar alan yörelerde gelişemez. Verim yaşındaki bitkiler kışın -13C'ye kadar dayanabilirken genç bitkiler daha yüksek (-4 ile -6C) sıcaklıklarda zararlanabilirler.

Toprak

Kivi asmaları saçak ve yüzlek köklü olduklarından süzek, hafif ve derin topraklarda iyi gelişir. Killi, ağır (Su Tutan) ve taban suyu yüksek topraklarda sonuç olumsuz olur. Asitli topraklarda iyi gelişir. Toprak PH'sı tercihen 5.5 - 7.0 arasında olmalıdır. Toprakta en çok % 8 kireç olmalıdır. Organik maddece zengin topraklarda sonuç olumlu olur.

TESİS TEKNİĞİ

Dikim Planı ve Dikim

Kivi tesislerinde fidanlar iklim ve toprağa bağlı olarak 4mt x 5mt, 5mt x 2mt, 4mt x 3mt gibi değişik aralık ve mesafelerle dikilebilir. Kış soğuklarının derin olmadığı yörelerde (Doğu Karadeniz) sonbahar dikimi yapılabilir. Aksi halde ilkbahar dikimi yapılmalıdır. Dikimde çukurlar derin açılmalıdır. Dikim de tercihen 2 yaşında fidanlar kullanılmalıdır. Fidanların gövdesi 8 - 12mm çapında ve iyi olgunlaşmış olmalıdır. Saçak kökler bol ve temiz (nematodsuz) olmalıdır. Dikimde fidan sürgünleri 3 - 4 gözden kesilir.

Destek Sistemi

Kivi asmalarının gövdesi kendi ağırlıklarını taşıyamadıkları için Telli Terbiye Sistemine ihtiyaç duyarlar. Direkler 3mt boyunda galvaniz profilden 60 - 70cm toprağa gömülerek, üzerine 1,5 - 1,7mt Te kol montajlanarak tesis edilmelidir. Te kollardan her 30cm'de bir sıra paslanmaz tel geçirilerek telleme işlemi yapılır. Mahsulün tonajı iyi hesaplanarak uzun yıllar hizmet edecek şekilde tesis edilmelidir. Bu sistemlerde en önemli husus sıraların toprağa iyice sabitlenmesidir.

BAKIM İŞLEMLERİ

Su ve Sulama

Asmalar yüzlek köklü ve buna karşı çok ve büyük yapraklı olduklarından su isteği fazladır. Doğu Karadeniz Bölgesi dışında yağış durumuna göre Haziran - Eylül arasında sulama gerekebilir. Bu dönemde sulama aralığı 2 - 7gün arasında değişir. Su, çok önemli yörelerde damlama diğer yörelerde minispring sistemleri ile verilmelidir.

Kökler yüzlek ve toprak sürekli nemli olacağından toprak işleme yapılamaz veya çok yüzeysel yapılır. Bir çok tesiste sıra araları otludur, sıra üzerindeki yabani otlar ilaçlarla kontrol edilir.

Budama

Ürün bir yaşlı ürün çubuklarından alındığından budama ve yükleme büyük önem taşır. Asmalarda 5 yaşından sonra gelişmeye göre kış budamasında 100 - 400 göz bırakılır. Çubuk uzunlukları 6 - 18 göz olabilir. Bitkilerde sıkışıklığı azaltmak ve güneşlenmeyi arttırmak için yaz budamalarıda uygundur. Kış ve yaz budamaları esasları bağcılıktakine benzer.

Gübreleme

Asmalar topraktan her yıl fazlaca makro ve mikro besin elementleri kaldırır. Bunların düzenli olarak toprağa geri kazandırılması gerekir. Dikimden önce dekara 2 -3 ton verilecek çiftlik gübresi 3 - 4yıl aralarla tekrarlanmalıdır. Kivi asmaları mineral madde noksanlıklarına duyarlıdır. Özellikle K, Mg, Zn ve Fe noksanlıkları sık görülür.

Soğuktan Koruma

Genç kivi asmalarının gövdeleri kış soğuklarından saman, ot, çuval gibi malzemelerle korunabilir. İlkbahar geç donlarından korumanın en etkili yolu minispring ile yağmurlama sistemidir. Bu sistemde don uyarısında tesis yağmurlama ile sulanır ve 0C'de donan dallar daha düşük sıcaklıklardan etkilenmemiş olur. Ancak, kış soğukları nadir bitki kaybına yol açar. Üst aksam donsa da toprak içindeki uyur gözlerle asma tacı yenilenir.

Arı Kovanı Bulundurulması

Etkin bir tozlama ve meyve tutumu için çiçeklenme zamanı bahçede arı kovanı bulundurulmalıdır. Erkek çiçeklerin polenleri arılarla dişi çiçeklere taşınırlar. Rüzgarla tozlanma çok az olur.

Hastalık ve Zararlılarla Mücadele

Kivi asmalarının diğer bazı kültür bitkileri gibi periyodik ilaçlamayı gerektirecek zararlısı yoktur. Bir çok bahçede çok az ilaçlama yapılır veya hiç yapılmaz. Bununla birlikte çevredeki konukçu bitkilerden gelecek ya da toprakta mevcut hastalık etmeni için dikkatli olunmalıdır.

VERİM ve HASAT

Tesislerde 2 yaşlı fidanların kullanılması halinde dikimin 3. yılından itibaren verim alınmaya başlanır. Doğal olarak ilk yıllar az olan verim bitki gelişmesine paralel olarak artış gösterir. Asmalar tam verim yaşına 6 - 7 yaşında girerler. Bitki  başına verim verim uygun çevre ve bakım koşullarında 40 - 50kg'a çıkar. Bu durmda dekara verim de 2 - 3 tonu bulur. Ancak, bütün bitkilerde olduğu gibi verim ile kalite arasındaki denge korunmalıdır.

Hasatta meyve sapı dalda kalır, meyve sapsız toplanır. Çiçeklenme ile hasat arasında 140 -160 gün geçer. Hasat edilen meyve hemen yenmez. Yeme olumuna gelmesi için mutlaka olgunlaştırılması gerekir. Olgunlaşma oda sıcaklığında (20C) 7 - 15 günde tamamlanır. Yeme olumuna gellen meyvelerde sertlik 1kg/cm2 olmalıdır. Hasattan sonra meyveler kolaylıkla ve uzun süre depolanabilirler. Nemli ve serin ortamda 2 aya kadar kolaylıkla saklanabilen meyveler soğuk hava depolarında (0 - 0,5C sıcaklık %90 nem) 6 aya kadar muhafaza edilebilir.